Κοκκινοχώρια: εκδρομές στα χωριά κοντά στην Αγία Νάπα

Τι είναι τα Κοκκινοχώρια

Τα «κόκκινα χωριά» οφείλουν το όνομά τους στο χρώμα της γης τους. Το Υφυπουργείο Τουρισμού, στη σελίδα του για την Ανατολική Πολιτιστική Διαδρομή, περιγράφει τα Κοκκινοχώρια ως αγροτικά χωριά με κόκκινη γη πλούσια σε μεταλλικά στοιχεία, γνωστά για τις πατάτες, τις φράουλες και τα καρπούζια. Πιο συγκεκριμένη είναι η αίτηση για ευρωπαϊκή προστασία ονομασίας που υπέβαλε η Κύπρος στις 31 Μαρτίου 2023 για την «Κυπριακή πατάτα κοκκινογής»: κάνει λόγο για κόκκινα, αργιλώδη εδάφη, πλούσια σε σίδηρο και μαγνήσιο. Η ΕΕ δημοσίευσε την αίτηση στην Επίσημη Εφημερίδα στις 20 Σεπτεμβρίου 2024, όμως στις 6 Νοεμβρίου 2026 η ονομασία δεν είχε ακόμη καταχωριστεί στο ευρωπαϊκό μητρώο eAmbrosia.

Ποια χωριά ανήκουν στα Κοκκινοχώρια δεν το ορίζει οριστικά καμία αρχή. Η Visit Cyprus χαρακτηρίζει ρητά Κοκκινοχώρια το Λιοπέτρι, το Αυγόρου και τον Φρέναρο, όπως και τη Σωτήρα και τη Δερύνεια. Η Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής Λάρνακας συγκαταλέγει σε αυτά την Ξυλοφάγου, και η διαδρομή «Cyprus Authentic Route 1» του υφυπουργείου περνά από τον Φρέναρο και το Αυγόρου, δίπλα από το Φράγμα Άχνας και το παλιό χωριό Άχνα, προς την Ξυλοτύμπου, την Ορμήδεια, την Ξυλοφάγου και το Λιοπέτρι· τα χωριά της ενδοχώρας τα αποκαλεί μικρότερα χωριά, γνωστά ως Κοκκινοχώρια. Διοικητικά, το Λιοπέτρι, το Αυγόρου, η Άχνα και η Σωτήρα ανήκουν σήμερα στον Δήμο Αγίας Νάπας, ο Φρέναρος και το Αχερίτου στον Δήμο Παραλιμνίου–Δερύνειας· η Ξυλοφάγου και η Ορμήδεια βρίσκονται στην επαρχία Λάρνακας.

Την ίδια τη Σωτήρα, το προστατευόμενο κολοκάσι της και τους ανεμόμυλους της περιοχής τα παρουσιάζει ο οδηγός για τη Σωτήρα. Εδώ η ματιά στρέφεται στα γειτονικά χωριά και σε όσα μπορείτε να δείτε εκεί σε μισή ή σε μια ολόκληρη μέρα. Όλες οι οδικές αποστάσεις και οι χρόνοι διαδρομής προέρχονται από δικό μας υπολογισμό με το OSRM σε δεδομένα του OpenStreetMap στις 6 Νοεμβρίου 2026, με αφετηρία το σημείο του οικισμού της Σωτήρας στον χάρτη και χωρίς κίνηση.

Λιοπέτρι: ο Αχυρώνας και δύο παλιές εκκλησίες

Το Λιοπέτρι βρίσκεται περίπου 6,6 χιλιόμετρα οδικώς νοτιοδυτικά της Σωτήρας, γύρω στα 10 λεπτά με το αυτοκίνητο. Κατά τη Visit Cyprus, η κύρια καλλιέργεια του χωριού είναι η πατάτα, ενώ ευδοκιμούν επίσης ροδιές και συκιές· στον οικισμό στέκουν ακόμη σπίτια από πλίθες και άχυρο. Το όνομα υπάρχει από τον Μεσαίωνα· σε παλιούς χάρτες το χωριό αναγράφεται ως Λιγοπέτρι.

Το Λιοπέτρι είναι γνωστό κυρίως για τον Αχυρώνα, όπου στις 2 Σεπτεμβρίου 1958 βρετανικά στρατεύματα περικύκλωσαν τέσσερις αγωνιστές της ΕΟΚΑ· κανένας από τους τέσσερις δεν επέζησε. Ήταν ο Ανδρέας Κάρυος από το Αυγόρου, ο Ηλίας Παπακυριακού από τη Λυθράγκωμη, ο Φώτης Πίττας από τον Φρέναρο και ο Χρίστος Σαμάρας από το Λιοπέτρι. Ο αχυρώνας έχει αναστηλωθεί και σήμερα λειτουργεί και ως χώρος έκθεσης για τους τέσσερις, ενώ στην αυλή υπάρχουν ένα μνημείο και οι ανδριάντες τους. Η Visit Cyprus τον καταγράφει ως μνημείο του απελευθερωτικού αγώνα των ετών 1955 έως 1959. Επίσημο ωράριο λειτουργίας δεν βρήκαμε. Η στάση «Αχυρώνας Λιοπετρίου» εξυπηρετείται, μεταξύ άλλων, από τις γραμμές 703 και 714, που σταματούν και στη Σωτήρα.

Από τις εκκλησίες, η Visit Cyprus αναφέρει μια μικρή τρουλαία εκκλησία της Παναγίας του 16ου αιώνα, που πανηγυρίζει στις 15 Αυγούστου, και τον ναό του Αγίου Ανδρονίκου με οκταγωνικό τρούλο και υπολείμματα τοιχογραφιών στην αψίδα· τον Άγιο Ανδρόνικο η αγγλική εκδοχή της σελίδας τον χρονολογεί στον 15ο αιώνα και η γερμανική στον 16ο. Σύμφωνα με τον Δήμο Αγίας Νάπας, στο χωριό πλέκονται ακόμη καλάθια. Τον Ιούλιο το Λιοπέτρι διοργανώνει τη Γιορτή του Καρότου, που το 2026 έγινε το Σάββατο 4 Ιουλίου στο κοινοτικό στάδιο.

Ποταμός Λιοπετρίου: το ψαρολίμανο στις εκβολές

Στην ακτή νότια του χωριού βρίσκεται ο Ποταμός Λιοπετρίου, περίπου 9,9 χιλιόμετρα οδικώς από τη Σωτήρα, γύρω στα 13 λεπτά με το αυτοκίνητο. Σύμφωνα με το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών, είναι το μοναδικό αλιευτικό καταφύγιο της Κύπρου σε φυσικό ποταμό, με χώρο για περίπου 140 σκάφη. Σε ένα παλιό λατομείο της περιοχής δούλεψε, κατά τη Visit Cyprus, ο ποιητής Αρθούρος Ρεμπώ· οι βιογράφοι του το τοποθετούν στο 1878/79, όταν εργαζόταν εκεί ως επιστάτης. Ο Δήμος Αγίας Νάπας αναφέρει κοντά τα ερείπια ενός ενετικού παρατηρητηρίου.

Δυτικά του ποταμού βρίσκεται το Εθνικό Δασικό Πάρκο Λιοπετρίου, έκτασης 89 εκταρίων, που κηρύχθηκε στις 30 Απριλίου 1984 και ανήκει στο δίκτυο Natura 2000. Η παράκτια λωρίδα από τη Μακρόνησο ως το αλιευτικό καταφύγιο έχει χαρακτηριστεί Ζώνη Ειδικής Προστασίας «Αγία Θέκλα–Λιοπέτρι», έκτασης 70 εκταρίων, για την προστασία του ερημοσφυριχτή. Η παραλία της Αγίας Θέκλας είναι ακριβώς δίπλα· περισσότερα θα βρείτε στον οδηγό για τις παραλίες.

Φρέναρος και Αχερίτου: βυζαντινές εκκλησίες και καρπούζια

Ο Φρέναρος είναι το πιο κοντινό γειτονικό χωριό, περίπου 3,6 χιλιόμετρα οδικώς βορειοδυτικά της Σωτήρας, γύρω στα 9 λεπτά με το αυτοκίνητο. Η Visit Cyprus συνδέει το όνομα με τους Fremenors, τους Φραγκισκανούς μοναχούς της κοντινής μονής της Παναγίας των Χορτακίων την εποχή των Λουζινιανών· άλλες πηγές γράφουν τις ονομασίες λίγο διαφορετικά. Οι εκκλησίες του Αγίου Ανδρονίκου και του Αρχαγγέλου Μιχαήλ χρονολογούνται κατά τη Visit Cyprus στον 12ο αιώνα, η Αγία Μαρίνα με τις τοιχογραφίες της στον 15ο· το χωριό πανηγυρίζει τον Αρχάγγελο Μιχαήλ στις 6 Σεπτεμβρίου. Περίπου πέντε χιλιόμετρα νοτιοδυτικά βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας Ασπροβουνιώτισσας, με τοιχογραφίες του ύστερου 15ου ή των αρχών του 16ου αιώνα.

Ο Φώτης Πίττας, ένας από τους τέσσερις του Αχυρώνα, γεννήθηκε το 1935 στον Φρέναρο· τη μνήμη του τιμούν ένα μουσείο σε ένα σπίτι του χωριού και μια προτομή στην πλατεία. Ο Φρέναρος είναι από τους μεγάλους παραγωγούς καρπουζιού και τον Ιούλιο διοργανώνει τη Γιορτή του Καρπουζιού στο ποδοσφαιρικό γήπεδο του χωριού, το 2026 το Σάββατο 11 Ιουλίου.

Βορειοδυτικά του Φρενάρους βρίσκεται ο Άγιος Γεώργιος Αχερίτου, περίπου 9,4 χιλιόμετρα οδικώς από τη Σωτήρα, γύρω στα 16 λεπτά με το αυτοκίνητο. Ο οικισμός δημιουργήθηκε μετά το 1974 σε γη του Φρενάρους για τους εκτοπισμένους του Αχερίτου· το παλιό χωριό βρίσκεται από τότε στο βόρειο τμήμα του νησιού, και οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν εδώ το 1976 και το 1977. Ο ναός του Αγίου Δημητρίου, του 1988, φυλάει εικόνες από το παλιό χωριό, ενώ το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου στη βόρεια άκρη είναι τρουλαίο κτίσμα του 15ου ή του 16ου αιώνα. Τον Οκτώβριο το Αχερίτου διοργανώνει τη Γιορτή του Θερισμού, το 2026 την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου στην κεντρική πλατεία.

Αυγόρου και Άχνα: μουσείο, φράγμα και δάσος για πικνίκ

Το Αυγόρου βρίσκεται περίπου 12,1 χιλιόμετρα οδικώς δυτικά της Σωτήρας, γύρω στα 16 λεπτά με το αυτοκίνητο. Η Visit Cyprus συνδέει το όνομα με τα λουτρά του βασιλιά της Σαλαμίνας Ευαγόρα και αναφέρει ευρήματα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Ο ναός των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου πανηγυρίζει στις 29 Ιουνίου και η Μονή Αγίου Κενδέα στις 6 Οκτωβρίου. Το Εθνογραφικό Μουσείο, στη διώροφη οικία Κούτρα του 1921, παρουσιάζει έπιπλα του 19ου αιώνα και παλιά υφαντά· η επίσκεψη γίνεται μόνο κατόπιν συνεννόησης, το μουσείο μένει κλειστό τις δημόσιες αργίες, και η είσοδος κοστίζει 1,50 ευρώ για ενήλικες και 0,50 ευρώ για παιδιά. Στα τέλη Ιουλίου το Αυγόρου διοργανώνει τη Γιορτή της Πατάτας, το 2026 το Σάββατο 25 Ιουλίου στο κοινοτικό στάδιο.

Ανάμεσα στο Αυγόρου και την Άχνα βρίσκεται το Φράγμα Άχνας, περίπου 15,8 χιλιόμετρα οδικώς από τη Σωτήρα, γύρω στα 21 λεπτά με το αυτοκίνητο. Το φράγμα κατασκευάστηκε το 1987 στο πλαίσιο του Σχεδίου Νότιου Αγωγού και χωρά 6,8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα· το νερό του αρδεύει τα Κοκκινοχώρια. Από τον Απρίλιο του 2008 η περιοχή γύρω από τη λίμνη, έκτασης 178,9 εκταρίων, είναι Ζώνη Ειδικής Προστασίας για τα πουλιά. Σύμφωνα με το σχέδιο διαχείρισης της Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας, εκεί έχουν καταγραφεί 224 είδη πουλιών, και προστατεύονται κυρίως η αγκαθοκαλημάνα, ο καλαμοκανάς, ο θαλασσοσφυριχτής και το μαυροκιρκίνεζο· η BirdLife Cyprus αναφέρει το φράγμα ως τόπο φωλιάσματος της αγκαθοκαλημάνας. Αν τον χειμώνα ψάχνετε φλαμίνγκο, τα μέρη όπου σταθμεύουν θα τα βρείτε στον οδηγό για τα φλαμίνγκο.

Το Δασάκι Άχνας, περίπου 21 χιλιόμετρα οδικώς από τη Σωτήρα και γύρω στα 30 λεπτά με το αυτοκίνητο, είναι οικισμός που δημιουργήθηκε μετά το 1974. Το παλιό χωριό, η Άχνα, βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του νησιού και, σύμφωνα με το Υφυπουργείο Τουρισμού, φαίνεται από τον δρόμο. Στη νότια άκρη του οικισμού βρίσκεται ο εκδρομικός χώρος «Δάσος Άχνας» του Τμήματος Δασών, για έως 130 άτομα.

Ξυλοφάγου και Ορμήδεια: πύργος, σπήλαια και ρόδια

Η Ξυλοφάγου, περίπου 13,2 χιλιόμετρα οδικώς νοτιοδυτικά της Σωτήρας και γύρω στα 16 λεπτά με το αυτοκίνητο, ανήκει ήδη στην επαρχία Λάρνακας· η Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής Λάρνακας την κατατάσσει στα Κοκκινοχώρια. Στο Κάβο Πύλα στέκεται ένας στρογγυλός ενετικός πύργος από ασβεστόλιθο, 100 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, που στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο χρησίμευσε στους Βρετανούς ως παρατηρητήριο. Στο κέντρο του χωριού βρίσκεται ο ναός του Αγίου Γεωργίου του 15ου αιώνα με τοιχογραφίες, και πάνω από τη θάλασσα το παρεκκλήσι της Παναγίας του Σύρματος. Στο Σπήλαιο Αγίων Σαράντα βρέθηκαν απολιθωμένα οστά ιπποπόταμων. Η Γιορτή Πατάτας του χωριού γίνεται κάθε Σεπτέμβριο· το 2026 έγινε το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου.

Η Ορμήδεια, περίπου 22,3 χιλιόμετρα οδικώς και γύρω στα 24 λεπτά με το αυτοκίνητο, είναι, σύμφωνα με τη Διοίκηση των Βρετανικών Βάσεων, ένας από τους τρεις θύλακες της Δημοκρατίας μέσα στην περιοχή της Βάσης Δεκέλειας. Από το χωριό προέρχονται, κατά τη Visit Cyprus, ευρήματα που βρίσκονται σήμερα σε μεγάλα μουσεία, όπως στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης. Τον Σεπτέμβριο η Ορμήδεια διοργανώνει τη Γιορτή του Ροδιού στην πλατεία του χωριού, το 2026 το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου.

Πηγαίνοντας προς τα δυτικά περνάτε μέσα από την περιοχή της Βάσης Δεκέλειας, που βρίσκεται υπό βρετανική διοίκηση από το 1960. Τα όριά της, σύμφωνα με τη Διοίκηση των Βάσεων, χαράχτηκαν το 1960 έτσι ώστε να εξαιρούνται τα τότε χωριά. Μετά το 1974 όμως δημιουργήθηκαν οικισμοί και μέσα στην ίδια την περιοχή της Βάσης, ανάμεσά τους το Δασάκι Άχνας.

Με το λεωφορείο στα χωριά

Με το αυτοκίνητο όλοι οι τόποι που αναφέρονται εδώ απέχουν το πολύ μισή ώρα από τη Σωτήρα. Με το λεωφορείο γίνεται κι αυτό, θέλει όμως προγραμματισμό. Η γραμμή 703 του ΟΣΕΑ κινείται καθημερινά από τη Δεκέλεια μέσω Ορμήδειας, Ξυλοφάγου και Λιοπετρίου προς τη Σωτήρα και συνεχίζει προς το Παραλίμνι, τον Πρωταρά και τον Κόννο, μόνο όμως λίγες φορές την ημέρα. Η 714 συνδέει το Παραλίμνι μέσω Δερύνειας, Σωτήρας, Λιοπετρίου και Ξυλοφάγου με τη Λάρνακα. Η 709 πηγαίνει από τα Στροβίλια μέσω Βρυσουλλών, Αχερίτου και Φρενάρους στη Σωτήρα και στην Αγία Νάπα, και η 710 από τη Δερύνεια μέσω Σωτήρας στην Αγία Νάπα.

Για το Αυγόρου και το Δασάκι Άχνας δεν υπάρχει απευθείας γραμμή από τη Σωτήρα· εκεί πηγαίνει η 705, που συνδέει και τους δύο οικισμούς μέσω Λιοπετρίου με την Αγία Νάπα. Η απλή διαδρομή κοστίζει 2 ευρώ και τη νύχτα, από τις 21:00 έως τις 4:00, 3 ευρώ. Σύμφωνα με τον ΟΣΕΑ, το τρέχον πρόγραμμα δρομολογίων ισχύει έως τις 15 Νοεμβρίου 2026 και μετά μπορεί να αλλάξει, γι' αυτό αξίζει να ρίξετε μια ματιά στην ιστοσελίδα του ΟΣΕΑ πριν ξεκινήσετε. Περισσότερα για λεωφορεία, ταξί και ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα θα βρείτε στον οδηγό για την άφιξη. Αν θέλετε να γνωρίσετε τα χωριά από μια σταθερή βάση: η Suite 203 βρίσκεται στη Σωτήρα, ακριβώς ανάμεσά τους, και αναμένεται να είναι έτοιμη τον Μάρτιο του 2027· αιτήματα δεχόμαστε ήδη από τώρα.